Ceza infaz kurumlar\u0131 hem d\u00fcnyada hem T\u00fcrkiye\u2019de toplumun \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ilgilendiren yerlerdir. Zaman zaman 80 bine varan h\u00fck\u00fcml\u00fc ve tutuklu say\u0131s\u0131, insan haklar\u0131n\u0131n en \u00e7ok g\u00f6zetilmesi gereken yerlerden biri olmas\u0131, \u00fcnl\u00fc yazarlar\u0131n veya siyaset\u00e7ilerin baz\u0131lar\u0131n\u0131n buralarda misafir edilmesi, ter\u00f6r \u00f6rg\u00fctlerinin yurt i\u00e7i ve yurt d\u0131\u015f\u0131 uzant\u0131lar\u0131n\u0131n toplumu yanl\u0131\u015f bilgilendirme \u00e7abalar\u0131, ceza politikas\u0131, adalet aray\u0131\u015f\u0131 ve buna benzer y\u00fczlerce duygu, d\u00fc\u015f\u00fcnce, isim ve haberin kesi\u015fti\u011fi bir nokta olarak ceza infaz kurumlar\u0131 toplumun her zaman ilgi oda\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Ceza infaz kurumu, akla hemen \u201csu\u00e7\u201d ve \u201cceza\u201d kavram\u0131n\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. G\u00fcnl\u00fck hayatta da s\u0131k\u00e7a kullan\u0131lan bu kavramlar\u0131n biraz temeline inmek, tarihsel boyutunu irdelemek, bundan sonraki\u00a0 say\u0131larda yapaca\u011f\u0131m\u0131z \u201cAnaliz\u201dlerimiz i\u00e7in bir temel olu\u015fturmak gerekir. Bu nedenle bu say\u0131da \u201csu\u00e7\u201d ve \u201cceza\u201d kavramlar\u0131n\u0131 tarihsel bir bak\u0131\u015fla incelemeyi faydal\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum.
\nEn eski topluluklara klan ad\u0131 verilirdi. Klan ayn\u0131 toteme ba\u011fl\u0131 bireylerin meydana getirdi\u011fi topluluktur. Su\u00e7 denen fiil topluluk fertlerinden biri taraf\u0131ndan di\u011ferine kar\u015f\u0131 i\u015flenmi\u015fse olay ayn\u0131 klan i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr ve aile reisi fiili i\u015fleyene ceza verirdi. Su\u00e7, ba\u015fka bir klan veya kabileye kar\u015f\u0131 i\u015flenmi\u015fse, bireyi tespit etmek veya bulmak zor oldu\u011fundan onun kabilesi cezaland\u0131r\u0131l\u0131yordu. Bu anlay\u0131\u015f kan davas\u0131n\u0131n k\u00f6klerinin ne kadar eski oldu\u011funun g\u00f6stergesidir.
\n\u0130lkel toplumlarda su\u00e7luya su\u00e7unun derecesine g\u00f6re ilahlara kurban etme, aile ve kabileden kovulma veya \u00f6l\u00fcm cezalar\u0131 verilirdi. \u00d6rne\u011fin, ilkel Arap kabilelerinde, kabile k\u00f6t\u00fc ruhlu mensuplar\u0131n\u0131 i\u00e7inden atarak onun i\u015fleyebilece\u011fi k\u00f6t\u00fc i\u015flerin mesuliyetinden kendini kurtar\u0131rd\u0131. Buna \u201chal\u2019 etme\u201d denirdi. Kabile hal’ etti\u011fi kimsenin hakk\u0131n\u0131 da aramazd\u0131. Hal\u2019 olan kimseler de \u00e7\u00f6lde e\u015fkiya \u00e7eteleri olu\u015fturup kervanlara sald\u0131r\u0131rlard\u0131. Bu \u00f6rnek, bireyleri toplumdan d\u0131\u015flaman\u0131n asl\u0131nda bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sorunu ba\u015fka yerlere ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan ilgi \u00e7ekicidir.
\nDevlet kavram\u0131ndan \u00f6nce su\u00e7 yaln\u0131zca ki\u015fiyi ilgilendiren bir hareket say\u0131lm\u0131\u015f ki\u015fisel \u00f6\u00e7, k\u0131sas, diyet gibi usuller uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Devletin kurulmas\u0131ndan \u00e7ok zaman sonra Hz. Musa, XII Levha Kanunu ve di\u011fer kitaplar ve kanunlar\u0131n k\u0131sas\u0131 mecbur k\u0131lmalar\u0131 ile \u00f6nemli bir ilerleme sa\u011fland\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc tecav\u00fcze u\u011fram\u0131\u015f aile k\u0131sastan, yap\u0131lan\u0131n e\u015fini yapmaktan fazla bir \u015fey isteyemezdi; m\u00fctecavizin de k\u0131sasa r\u0131za g\u00f6stermesi mecbur\u00ee idi. K\u0131sas, kan g\u00fctmeyi bertaraf edecek b\u00fcy\u00fck bir yenilikti.
\nDiyet ise bedele \u00e7evrilmi\u015f bir cezad\u0131r. Ma\u011fdura tazminat vermek suretiyle k\u0131sas\u0131n su\u00e7lunun cismi \u00fczerinde yarataca\u011f\u0131 eza ve cefay\u0131 kald\u0131rmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, diyet veren, verdi\u011fi diyetle g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nl\u00fcyor, g\u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e2deta sat\u0131n alm\u0131\u015f oluyordu.
\n\u0130ddialar\u0131n abart\u0131lmas\u0131 uzla\u015fmay\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131yordu. Bu nedenle arac\u0131lar \u00f6rf ve adetlerden yararlan\u0131yorlar ve emsal g\u00f6steriyorlard\u0131. Bu sayede tecav\u00fcze u\u011frayan\u0131 “bizzat ihkak\u0131 hak” arzusundan vazge\u00e7irebiliyorlard\u0131. Devlet g\u00fc\u00e7lenince \u00f6rf ve adetler yaz\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Fakat bu yaz\u0131lan \u00f6rfler, eski \u00e2detleri, eski kararlar\u0131, eski emsalleri yapt\u0131r\u0131m alt\u0131na almakla kalm\u0131yordu, yenilikleri de ihtiva ediyordu. Bu yenilikler uzla\u015ft\u0131rmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131yordu.
\nSu\u00e7lular, eski devirlerden beri yarg\u0131lanana veya cezalar\u0131 infaz edilene kadar belli bir s\u00fcre h\u00fcrriyetlerinden yoksun b\u0131rak\u0131l\u0131yorlard\u0131. Ancak bu uygulama bug\u00fcnk\u00fc anlamda cezan\u0131n hapishanede infaz\u0131 anlam\u0131na gelmiyordu. Modern anlamda hapishanenin do\u011fu\u015fu (farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler varsa da), 1588 y\u0131l\u0131nda Amsterdam mahkemesinin 16 ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck bir h\u0131rs\u0131z\u0131, mutad oldu\u011fu \u00fczere idam cezas\u0131 verilmesi yerine, devlet taraf\u0131ndan e\u011fitilip, iyile\u015ftirilmesi y\u00f6n\u00fcnde verdi\u011fi bir kararla ba\u015flar. Bu karar \u00fczerine, 1595\u2019te Klarissen Manast\u0131r\u0131\u2019n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma ve iyile\u015ftirme ama\u00e7l\u0131 olarak d\u00fczenlenmesine karar verildi.
\nHapishane bedenin dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 garanti eden ve h\u00fcrriyetten yoksun b\u0131rakma yoluyla zengin ile fakiri ayn\u0131 \u015fekilde cezaland\u0131ran insan\u00ee bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu olarak g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Ayr\u0131ca h\u00fcrriyeti ba\u011flay\u0131c\u0131 ceza \u00f6l\u00e7\u00fclebilirdi. Bu, \u00e7ok mant\u0131kl\u0131 geliyordu. Ancak hapishaneler h\u00e2l\u00e2 toplumun en hassas konular\u0131 aras\u0131nda yer almaya bug\u00fcn de devam ediyor. M. Foucoult; \u201cModern iktidar \u00e7ocu\u011fu okulla, hastay\u0131 hastaneyle, deliyi t\u0131marhaneyle, askeri orduyla, su\u00e7luyu hapishaneyle ku\u015fatarak bireyselle\u015ftirmi\u015f, kaydetmi\u015f, say\u0131sal h\u00e2le getirmi\u015f, egemen olmu\u015ftur. Her ki\u015fi bir yerde kay\u0131tl\u0131 h\u00e2le gelince herkes denetim alt\u0131nda olacak, g\u00f6zetim alt\u0131nda tutulacakt\u0131r. Modern iktidar b\u00fcy\u00fck g\u00f6zalt\u0131d\u0131r. \u201c Demektedir. Kim bilir?<\/p>\n
ANAL\u0130Z -2
\nSU\u00c7 K\u0130MDE ?
\nDr. Mustafa SALDIRIM<\/p>\n
Toplumun oldu\u011fu her yerde mutlaka su\u00e7 vard\u0131r. Su\u00e7, bir a\u00e7\u0131dan da toplumun iyi y\u00f6netilemeyen dinamikli\u011finin g\u00f6stergesidir. Yeteneklerine uygun \u015fekilde y\u00f6nlendirilmeyen bireyler, toplumun belirledi\u011fi davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131ndan \u00e7\u0131karak, ayk\u0131r\u0131 tutumlar i\u00e7ine girerler. Trafik kazas\u0131 sonucu insanlar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olmak, tarla a\u00e7mak i\u00e7in an\u0131z yakmak, t\u00f6re nedeniyle veya kan davas\u0131 sonucunda adam \u00f6ld\u00fcrmek, kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7ek d\u00fczenlemek, ter\u00f6r veya \u00e7\u0131kar ama\u00e7l\u0131 su\u00e7 \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olmak, h\u0131rs\u0131zl\u0131k, gasp, uyu\u015fturucu ve orman su\u00e7lar\u0131 \u00fclkemizde yayg\u0131n olarak i\u015flenen su\u00e7lardand\u0131r. Son on y\u0131l i\u00e7erisinde h\u0131rs\u0131zl\u0131k ve gasp su\u00e7lar\u0131nda ve \u00f6zellikle de ge\u00e7ti\u011fimiz birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde uyu\u015fturucu su\u00e7lar\u0131nda art\u0131\u015f ya\u015fanmaktad\u0131r. Yabanc\u0131 \u00fclkelerde de genellikle bu ve buna benzer su\u00e7lar i\u015flenir.
\nPekiyi insanlar neden su\u00e7 i\u015flerler? \u00d6rne\u011fin, neden h\u0131rs\u0131zl\u0131k veya gasp (ya\u011fma) su\u00e7u i\u015flenir? Yan\u0131t\u0131m\u0131z; kolay yoldan, emek etmeden para kazanmak ise, bu sorunun cevab\u0131n\u0131 yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekir. Acaba bu insan, emek ederek, \u00e7al\u0131\u015farak, al\u0131nteriyle para kazanmay\u0131 biliyor mu? Nitelikli (belli bir e\u011fitime, bilgiye ve deneyime dayanan) bir mesle\u011fi var m\u0131? Nitelikli bir mesle\u011fi olmas\u0131na ra\u011fmen h\u0131rs\u0131zl\u0131k veya gasp yap\u0131yorsa, yukar\u0131da verilen cevap do\u011fru olabilir. Ama nitelikli bir mesle\u011fi yoksa, te\u015fhis de ve dolay\u0131s\u0131yla tedavi de hatal\u0131 olacakt\u0131r. Kan\u0131mca do\u011fru yan\u0131t; \u201c\u00e7al\u0131\u015farak para kazanmay\u0131 bilmedi\u011fi i\u00e7in su\u00e7 i\u015fliyor\u201d olmal\u0131d\u0131r. Cezaevinde bulunanlardan \u201csanat alt\u0131n bileziktir\u201d anlam\u0131nda nitelikli bir meslek sahibi olanlar\u0131n oran\u0131 %2 civar\u0131ndad\u0131r. \u00dclkemizde de meslek\u00ee e\u011fitim alm\u0131\u015f birey say\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k olarak ayn\u0131 orandad\u0131r. O h\u00e2lde h\u0131rs\u0131zl\u0131k ve gasp su\u00e7u i\u015fleyenlerin %98\u2019inin al\u0131nteri ile para kazanmay\u0131 bilmedikleri, daha a\u00e7\u0131k bir anlat\u0131mla meslek\u00ee e\u011fitimleri eksik oldu\u011fu i\u00e7in su\u00e7 i\u015flediklerini s\u00f6yleyebiliriz.
\nT\u00f6re veya kan davas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla neden su\u00e7 i\u015flenir? Bu insanlar\u0131n baz\u0131 olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6fkelerini kontrol edemedikleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Ancak toplumsal de\u011ferlerle hukuksal de\u011ferlerin \u00e7at\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve topluma e\u011fitim yoluyla baz\u0131 de\u011ferlerin kazand\u0131r\u0131lmas\u0131nda yetersiz kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Bu su\u00e7lar\u0131 i\u015fleyen ki\u015filer, asl\u0131nda bulunduklar\u0131 sosyal \u00e7evre taraf\u0131ndan y\u00fcksek oranda kabul g\u00f6ren bir davran\u0131\u015fta bulunmu\u015flard\u0131r. Ancak o davran\u0131\u015f, hukuk d\u00fczeni taraf\u0131ndan a\u011f\u0131r yapt\u0131r\u0131mlara ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsanlar, bazen toplumun de\u011ferlerini, hukukun de\u011ferlerinden daha \u00e7ok \u00f6nemserler. E\u011fitim sistemi, do\u011fru davran\u0131\u015f bi\u00e7imlerini insanlara \u00f6\u011fretmeli, yanl\u0131\u015f yarg\u0131lar\u0131n toplumdan silinmesini hedeflemelidir. Bu, ba\u015far\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 takdirde, toplumdan kabul g\u00f6rme ihtiyac\u0131, hukuk\u00ee yapt\u0131r\u0131mlardan daha \u00e7ok a\u011f\u0131r basar. Bu nedenle t\u00f6re veya kan davas\u0131 nedeniyle su\u00e7 i\u015fleyen ki\u015filerin, toplumun yanl\u0131\u015f de\u011fer ve inan\u0131\u015flar\u0131na direnecek kadar e\u011fitimli olmad\u0131klar\u0131 ve bunun da bir e\u011fitim eksikli\u011fi oldu\u011fu dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r.
\nTrafik e\u011fitimiyle ilgili k\u0131sa filmlerin birinde, arabas\u0131n\u0131 yanl\u0131\u015f yere park eden tarih profes\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u201ctarih affetmez, trafik hi\u00e7 affetmez\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7o\u011fumuz hat\u0131rlar\u0131z. \u0130nsan\u0131n \u00e7ok bilgili olmas\u0131, y\u00fcksek tahsilli olmas\u0131, e\u011fitimli say\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeterli de\u011fildir. Ki\u015fi profes\u00f6r olsa bile, trafik kurallar\u0131na uymuyorsa, bunun sonucunda insanlar i\u00e7in tehlike arz ediyorsa, e\u011fitimi eksiktir.
\nE\u011fitim sisteminin \u00f6ncelikli hedefi, bireylere; matematik, dilbilgisi, fizik, kimya gibi bilgileri vermek de\u011fil, do\u011fru davran\u0131\u015flar\u0131 \u00f6\u011fretmektir. Bireylerin birbirleri ile anla\u015fabilmeleri, \u00f6nyarg\u0131l\u0131 davranmaktan ka\u00e7\u0131nmalar\u0131, g\u00f6rg\u00fc ve nezaket kurallar\u0131, ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc davranmalar\u0131, eme\u011fe ve liy\u00e2kata sayg\u0131 duyulmas\u0131, yard\u0131mla\u015fma ve dayan\u0131\u015fma duygusunun g\u00fc\u00e7lenmesi, e\u011fitim sisteminin en \u00f6ncelikli hedefi olmal\u0131d\u0131r. Bu \u015fekilde yap\u0131land\u0131r\u0131lan e\u011fitim sistemi, ayn\u0131 zamanda sevgi, sayg\u0131 ve ho\u015fg\u00f6r\u00fc gibi demokratik de\u011ferleri toplum i\u00e7inde y\u00fckselterek demokrasinin en \u00f6nemli teminat\u0131 olacakt\u0131r. Nitekim, Ziya G\u00f6kalp, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun son d\u00f6neminde, farkl\u0131 de\u011ferleri olan okullar taraf\u0131ndan, birbirlerine d\u00fc\u015fman bireyler yeti\u015ftirildi\u011fini belirterek, cidd\u00ee uyar\u0131larda bulunmu\u015ftu. Belki de bu nedenle Cumhuriyet\u2019in kurulmas\u0131ndan sonra yap\u0131lan reformlardan birisi de Tevhid-i Tedrisat (E\u011fitimde Birlik) sistemi olmu\u015ftur.
\nYukar\u0131da yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131klamalar dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bir su\u00e7un i\u015flenmesinde, -bireyin sorumlulu\u011funu inkar etmeden- \u00f6zellikle e\u011fitim sistemi ba\u015fta olmak \u00fczere, aile, toplum, toplumun ahl\u00e2k anlay\u0131\u015f\u0131na ayk\u0131r\u0131 yay\u0131nlar gibi pek \u00e7ok fakt\u00f6r\u00fcn rol\u00fc oldu\u011funu g\u00f6rmekteyiz. Ceza ise sadece bireye kesilmektedir.\u00a0 \u201cBu adil midir?\u201d sorusu, cezaevlerinin me\u015fruiyet sorununu ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc s\u0131n\u0131rland\u0131ran devlet, \u201cbireyin e\u011fitim eksikli\u011fini (dolay\u0131s\u0131yla kendi sorumlulu\u011funu da g\u00f6rmezlikten gelmeden) gidermek amac\u0131yla cezaevi sistemini kurdu\u011funu\u201d belirterek, me\u015fruiyet sorununu h\u00e2lletmi\u015ftir. Bu nedenle cezaevinin e\u011fitim kurumu olmas\u0131, onu me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in uydurulmu\u015f bir yalan de\u011filse, bu kurumlar\u0131n ger\u00e7ek anlamda bir e\u011fitim kurumu olmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ceza infaz kurumlar\u0131 hem d\u00fcnyada hem T\u00fcrkiye\u2019de toplumun \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ilgilendiren yerlerdir. Zaman zaman 80 bine varan h\u00fck\u00fcml\u00fc ve tutuklu say\u0131s\u0131, insan haklar\u0131n\u0131n en \u00e7ok g\u00f6zetilmesi gereken yerlerden biri olmas\u0131, \u00fcnl\u00fc yazarlar\u0131n veya siyaset\u00e7ilerin baz\u0131lar\u0131n\u0131n buralarda misafir edilmesi, ter\u00f6r \u00f6rg\u00fctlerinin yurt i\u00e7i ve yurt d\u0131\u015f\u0131 uzant\u0131lar\u0131n\u0131n toplumu yanl\u0131\u015f bilgilendirme \u00e7abalar\u0131, ceza politikas\u0131, adalet aray\u0131\u015f\u0131…<\/p>\n